Ảnh làm bằng AI không tự thành tin giả theo Nghị định 328

Một chủ tiệm bánh có trang Facebook đọc dòng tóm tắt “Nghị định 328: tin giả do AI tạo ra phải được gắn nhãn” và hiểu thành “ảnh nào làm bằng AI cũng sẽ bị gắn nhãn tin giả”. Hiểu vậy rất dễ. Nghị định 328/2026/NĐ-CP về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật có hiệu lực từ 5/10/2026, và một khoản của nó có nhắc đến tin giả do hệ thống AI tạo ra. Chữ “tin giả” trong văn bản được định nghĩa riêng, và định nghĩa đó không xoay quanh AI. Bài này đọc các điều khoản liên quan để trả lời một câu: trước khi đăng ảnh hoặc bài có AI lên trang của mình, bạn cần kiểm điều gì.

Tiệm bánh và ba bài đăng ở dưới là ví dụ giả lập, dựng để cho thấy cách đọc. Không có tiệm nào đã đăng đúng ba bài đó. Bài này dựa vào văn bản nghị định đăng trên Công báo và trên cổng của Chính phủ, và vào Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 ở phần thông báo và gắn nhãn.

Chữ “tin giả” trong nghị định nhắm vào nội dung sai và hậu quả

Điều 3 định nghĩa tin giả, tin sai sự thật là thông tin không có thật hoặc chỉ có một phần sự thật, và xâm hại đến an ninh, uy tín, hình ảnh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Định nghĩa không nhắc đến cách làm ra thông tin. Một bức ảnh chụp bằng điện thoại hay dựng bằng AI đều có thể rơi vào đó, và đều có thể không. Thứ quyết định là việc nó nói có thật hay không, và có gây hại cho ai không.

Điều 4 chia tin giả theo độ nguy hại. Nhóm đặc biệt nghiêm trọng là thông tin tác động tiêu cực trên quy mô lớn đến an ninh, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, hoặc gây hoang mang sâu sắc trong dư luận. Nhóm “nguy hại” có phạm vi hẹp, xâm hại trực tiếp đến uy tín, danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của một cơ quan, tổ chức hay cá nhân cụ thể.

Khoản về AI chỉ đứng sau việc kết luận một thông tin là giả

Điều 10 nói người gắn nhãn là cơ quan, đơn vị trực tiếp kiểm chứng, xác minh, làm rõ. Điều 3 gọi gắn nhãn là việc cơ quan có thẩm quyền đánh dấu, hiển thị cảnh báo bằng ký hiệu, biểu tượng hoặc dòng chữ “TIN GIẢ, TIN SAI SỰ THẬT”. Cơ quan phải gắn nhãn trong 24 giờ kể từ khi kết luận thông tin là tin giả. Danh sách các trường hợp gắn nhãn có ba điểm, và điểm c là “tin giả, tin sai sự thật do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra chưa được gắn nhãn”.

Đọc đúng thứ tự: thông tin phải được kết luận là tin giả trước, rồi mới nói đến nguồn gốc AI như một trường hợp cần gắn nhãn. Câu không nói rằng mọi nội dung do AI tạo ra đều bị gắn nhãn. Điều 22 giao cho cá nhân ba việc: tuân thủ pháp luật về phòng, chống tin giả, phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng, và tố giác tin giả.

Sau khi bị gắn nhãn, hậu quả có thể vượt khỏi một bài

Sau khi gắn nhãn, cơ quan có thẩm quyền yêu cầu các nhà cung cấp mạng xã hội và dịch vụ Internet rà soát thông tin tương tự trên nền tảng của họ để ngăn chặn, gỡ bỏ, cảnh báo (Điều 10). Điều 22 buộc các nền tảng lập đầu mối làm việc 24/7 để nhận những yêu cầu như thế, kể cả khóa tạm thời hoặc vĩnh viễn tài khoản, trang cộng đồng hoặc kênh có nội dung tin giả đã được xác thực. Điều 11 cho phép cơ quan công bố, cảnh báo qua nhiều hình thức tùy tính chất và mức độ, trong đó có gửi tới khu dân cư nơi người đăng tải và tới cơ quan nơi người đó làm việc. Việc công bố danh tính phải theo pháp luật về tiếp cận thông tin. Nếu trong lúc xác minh có dấu hiệu tội phạm, Điều 9 yêu cầu chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng.

Nghị định không ghi mức phạt cụ thể. Bước “áp dụng các hình thức xử lý” ở Điều 8 không đi kèm con số nào, và bài này không đoán.

Ba bài đăng của tiệm bánh

Bài thứ nhất là ảnh chiếc bánh kem mùa thu dựng bằng AI, chú thích “Bánh mới tháng 10, nhận đặt từ thứ Sáu”. Ảnh chỉ minh họa, không kể một việc nào đã xảy ra và không nêu người hay tổ chức có thật. Chiếu theo định nghĩa của nghị định, không có thông tin sai nào gây hại ở đây. Nếu chiếc bánh giao ra khác hẳn ảnh, đó là chuyện giữa tiệm và khách, thuộc văn bản về quảng cáo và bán hàng mà bài này không đọc.

Bài thứ hai là ảnh “chụp” con phố trước tiệm ngập nặng, chú thích “Phố X ngập nặng, xe cứu hộ không vào được”, trong khi việc đó không xảy ra. Đây là thông tin không có thật, có thể làm người đọc hoang mang về an toàn. Cơ quan có thẩm quyền mới là bên kết luận có phải tin giả hay không. Với tiệm, chỉ cần thấy bài này nằm đúng chỗ định nghĩa nhắm tới là đủ lý do không đăng.

Bài thứ ba là ảnh chụp màn hình dựng sẵn, ghi “Ngân hàng X thông báo khóa tài khoản của tiệm”. Thông báo không có thật, và một tổ chức có thật bị nêu tên. Điều 3 coi quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức là thứ có thể bị xâm hại. Điều 4 mô tả nhóm “nguy hại” đúng như vậy: thông tin xâm hại trực tiếp đến uy tín, danh dự, quyền và lợi ích của một tổ chức cụ thể. Không đăng.

Từ đó ra ba câu hỏi, để dùng trước khi bấm đăng bất kỳ bài nào có ảnh hoặc chữ do AI làm. Ảnh hoặc bài có trình bày một việc đã xảy ra không: một sự kiện, một lời nói, một thông báo, một kết quả? Việc đó có thật không, và bạn kiểm được ở đâu ngoài chính ảnh? Nếu sai, ai chịu: một người hoặc tổ chức có thật được nêu tên hay lộ mặt, hay khách đọc sẽ hoang mang? Nếu câu một là có và câu hai là không, đừng đăng. Nếu câu ba chỉ ra một người hay tổ chức cụ thể, đừng đăng kể cả khi bạn ghi chữ “ảnh minh họa” ở góc.

Nghị định 328 không bắt người đăng tự gắn nhãn tin giả. Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, hiệu lực từ 1/3/2026, có nghĩa vụ thông báo và gắn nhãn riêng cho nội dung AI có thể gây nhầm lẫn về sự kiện hoặc người thật. Điều 3 gọi bên triển khai là tổ chức hoặc cá nhân dùng hệ thống AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc cung cấp dịch vụ, không gồm việc dùng cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Điều 11 khoản 3 buộc bên triển khai thông báo rõ ràng khi đưa ra công cộng văn bản, âm thanh, hình ảnh hoặc video do AI tạo hoặc chỉnh sửa, nếu nội dung đó có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện hoặc nhân vật, trừ khi pháp luật có quy định khác. Khoản 4 buộc gắn nhãn dễ nhận biết với nội dung mô phỏng ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế. Khoản 6 giao Chính phủ quy định hình thức thông báo và gắn nhãn, và bài này không đoán mẫu nhãn hay mức phạt. Áp vào ba câu hỏi trước khi đăng: một ảnh AI kể một việc có thật, ví dụ ảnh buổi khai trương được chỉnh bằng AI, vẫn cần ghi rõ là ảnh AI.

Nếu bạn lỡ đăng một bài như bài thứ hai, gợi ý của bài này, không phải của nghị định, là gỡ bài và đăng một dòng đính chính ở đúng chỗ khách đã thấy bài cũ. Nghị định coi việc phối hợp với cơ quan chức năng là trách nhiệm của cá nhân, nên nếu có yêu cầu gửi tới bạn, hãy đọc kỹ rồi trả lời đúng nơi gửi.

Nguồn tham khảo

1. Công báo — Nghị định số 328/2026/NĐ-CP quy định phòng, chống tin giả, tin sai sự thật — văn bản ban hành 19/8/2026, hiệu lực 5/10/2026, định nghĩa ở Điều 3, phân loại ở Điều 4, gắn nhãn ở Điều 10, công bố ở Điều 11.
2. Cổng thông tin điện tử Chính phủ — Nghị định số 328/2026/NĐ-CP của Chính phủ — trang văn bản của Chính phủ với bản ký ngày 19/8/2026, đối chiếu số hiệu, ngày ban hành và ngày hiệu lực.
3. Công báo — Luật số 134/2025/QH15 Luật Trí tuệ nhân tạo — hiệu lực 1/3/2026; Điều 3 định nghĩa bên triển khai; Điều 11 khoản 3, 4 và 6 về thông báo và gắn nhãn nội dung AI.

Tiếp trên bàn Làm nội dung: Cảnh biển dựng thêm cần khai trước khi đăng lên YouTube