Gemini miễn phí tự chọn mô hình thay bạn và hai chuyện khác của tuần qua

Từ 9/10, khi bạn gõ câu hỏi vào Gemini bản miễn phí, Google quyết định mô hình nào trả lời. Mô hình là phần AI soạn câu trả lời, và mỗi hãng có nhiều bậc, từ nhẹ và nhanh đến kỹ hơn. Cùng tuần, OpenAI công bố một báo cáo cho thấy tên một “nhà báo” hay một “viện nghiên cứu” có thể do người khác dựng nên. Và Báo Chính phủ đăng phỏng vấn về việc đưa 12 tiết AI vào mọi lớp phổ thông từ năm học này.

Ba chuyện khác nhau, cùng một chỗ: phần quyết định chất lượng nằm phía sau câu trả lời, nơi bạn không nhìn thấy. Mỗi chuyện có một thao tác nhỏ để nhìn thấy nó, làm được ngay trong tuần này.

Gemini miễn phí chọn mô hình cho từng câu hỏi

Trang trợ giúp của Google cho biết từ tháng 10/2026, mô hình dùng trong ứng dụng Gemini thay đổi với tài khoản cá nhân. Người chưa đăng ký gói AI nào bắt đầu chịu thay đổi từ 9/10. Chế độ Auto trở thành mặc định cho nhóm này: ứng dụng tự gửi từng câu hỏi tới mô hình Google cho là hợp. Theo Google, phần lớn câu hỏi đi tới Flash-Lite, mô hình nhanh nhất; câu cần suy luận sâu hơn có thể được chuyển sang Flash hoặc Pro. Nếu tắt phần chọn tự động, người không có gói sẽ nhận câu trả lời của Flash-Lite cho mọi câu.

Nếu bạn dùng Gemini miễn phí cho việc quen thuộc như viết lại một email, tóm tắt tài liệu hay hỏi cách làm một thủ tục, bạn không phải đổi thói quen. Chỉ cần biết câu trả lời đang đọc có thể đến từ bậc nhẹ nhất, và thử trước khi để nó quyết định việc quan trọng. Chọn ba câu hỏi bạn hay hỏi nhất, hỏi lại trong tuần này và đặt cạnh câu trả lời cũ nếu còn lưu. Với câu khó mà thấy thiếu, Google ghi rằng mỗi mô hình có mức nỗ lực thấp, vừa và cao. Mức cao cho câu trả lời kỹ hơn nhưng tốn hạn mức nhiều hơn. Nếu ứng dụng của bạn có mục này, thử mức cao trước khi kết luận bản miễn phí không đủ dùng.

Nếu bạn đang trả tiền cho gói AI Plus, Google nói sẽ gửi email cho biết ngày thay đổi áp dụng với tài khoản của bạn. Đọc email đó rồi mở bảng mô hình theo gói trên trang của Google trước khi quyết định gia hạn. Theo bảng của Google, sau thay đổi, gói AI Plus dùng Flash-Lite và Flash nhưng không có Pro, còn AI Pro và AI Ultra có cả ba. Trang cũng không công bố chất lượng giữa các bậc chênh nhau bao nhiêu.

Một cái tên tác giả không chứng minh có người thật

Ngày 8/10, OpenAI công bố đã khóa tài khoản của hai chiến dịch tác động dư luận, một từ Nga và một từ Iran. Hai chiến dịch dùng mô hình của OpenAI cùng nhiều kỹ thuật cũ để dựng “thực thể bình phong”: một nhân vật hoặc tổ chức bề ngoài độc lập nhưng do người khác điều khiển.

Chiến dịch từ Iran dùng bảy “nhà báo” mang tên giả để gửi bài phân tích dài cho các trang báo mạng cỡ vừa và nhỏ trên thế giới. OpenAI tìm thấy gần 100 bài dưới các tên đó ở hơn chục trang, bài sớm nhất đăng từ tháng 7/2025. Tiểu sử đăng kèm nói họ là nhà báo phương Tây, phần lớn là người Mỹ. Một nhân vật có tài khoản trên X, Facebook, Instagram và Threads, và thiết lập minh bạch của các tài khoản ấy cho thấy vị trí ở Iran. Chiến dịch từ Nga điều hành một “viện nghiên cứu” hoạt động ở Mỹ Latinh, tên Social Research Center. Theo OpenAI, nhân viên tại chỗ không biết họ làm cho một nhóm người Nga. Trang LinkedIn của viện ghi 200–500 nhân sự nhưng chỉ liệt kê hai người, tính đến 17/8.

Điều báo cáo nói về AI lại ngược với phản xạ thường gặp. OpenAI viết rằng các chiến dịch này giống chiến dịch tác động thời chưa có AI, chỉ khác ở chỗ AI làm một số khâu dễ hơn. ChatGPT được dùng để chỉnh bài theo tiêu chí gửi bài của từng tòa soạn và soạn thư chào bài cho biên tập viên. Vì vậy một bài trôi chảy, đúng chuẩn của tòa soạn chưa nói gì về người đứng sau. Dấu hiệu nằm ở danh tính. Báo cáo không nhắc tới Việt Nam, và bài này không nói trang tin nào ở Việt Nam bị ảnh hưởng.

Khi bạn định chia sẻ hoặc trích một bài phân tích của người ký tên lạ, mất ba phút làm ba việc. Tìm tên tác giả ở một nơi không phải trang đăng bài, xem có bài, tiểu sử hoặc lịch sử làm việc nào không phải bản chép lại. Với một “viện” hay “trung tâm nghiên cứu”, so số nhân sự nó tự nêu với danh sách người thật ở một nơi thứ hai. Và đừng coi tài khoản mạng xã hội là bằng chứng, vì các nhân vật ở trên cũng có. Nếu chỉ thấy tài khoản mới cùng vài bài ở các trang nhỏ, bạn vẫn đọc được, chỉ đừng chuyển tiếp như ý kiến của một chuyên gia. Ba việc này chỉ giúp loại bớt, không chứng minh một người có thật.

12 tiết AI: dạy hiểu AI, chưa phải dạy dùng chatbot

Ngày 11/10, Báo Chính phủ đăng phỏng vấn GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục. Ông cho biết từ năm học 2026–2027, nội dung giáo dục AI có 12 tiết cốt lõi cho mỗi lớp từ 1 đến 12, theo khung bốn phần: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI. Ông ví dạy an toàn giao thông không có nghĩa là dạy các em lái xe máy, và dạy AI ở tiểu học không có nghĩa là dạy các em dùng ChatGPT. Ông cũng dẫn một khảo sát năm 2024: 48% học sinh được hỏi không có hướng dẫn của giáo viên về AI, 47% thấy thiếu kiến thức và kỹ năng. Bài báo không nêu số học sinh được hỏi hay đơn vị khảo sát, nên đây là con số để tham khảo, không phải thống kê toàn quốc.

Cũng trong bài, ông Frank Van Cappelle của UNICEF cho rằng không nên để trẻ em dùng đại trà các chatbot đa năng, vì chúng không được thiết kế cho giáo dục và có thể đưa ngay đáp án thay vì dẫn học sinh suy nghĩ. UNICEF đã đánh giá hơn 1.200 công cụ công nghệ giáo dục có triển vọng, và chỉ khoảng 70 công cụ được đưa vào Learning Cabinet, nền tảng giới thiệu các sản phẩm đã qua đánh giá. Theo ông, phần lớn công cụ không đạt yêu cầu, một lý do là thiếu bằng chứng cho thấy chúng cải thiện kết quả học.

Tiết học ở trường không thay được chiếc điện thoại ở nhà. Nếu con bạn làm bài với chatbot, nhờ con nói lại câu trả lời bằng lời của mình trước khi nộp. Đây là gợi ý của bài này, không phải của Bộ hay UNICEF, nhưng nó đi cùng điều ông Vinh nói: một sản phẩm hoàn chỉnh chưa chắc phản ánh năng lực của người học. Và trước khi mua bất kỳ tài khoản nào, hỏi nhà trường 12 tiết của lớp con xếp ở đâu và công cụ nào trường đã chọn.

Nguồn tham khảo

1. Google — Gemini Apps Help: Changes to Gemini model access and limits — thay đổi từ 9/10 với người chưa có gói AI, chế độ Auto, phần lớn câu hỏi đi tới Flash-Lite, mức nỗ lực thấp, vừa, cao, và email cho người dùng AI Plus.
2. OpenAI — Disrupting AI-enabled “false front” operations — báo cáo ngày 8/10/2026 về bảy tên tác giả giả, gần 100 bài ở hơn chục trang, Social Research Center, và nhận định các chiến dịch giống chiến dịch thời chưa có AI.
3. Báo Chính phủ — Đưa AI vào trường học, không để công nghệ làm thay việc học — phỏng vấn ngày 11/10/2026: 12 tiết cốt lõi, khung bốn phần, khảo sát 2024 và ý kiến của UNICEF.